Herkennen kinderen gevaar?

Jij des te meer. Hebben kinderen inderdaad geen besef van risico's? En: is gevaar inschatten aan te leren?

Een baby is zich onbewust van gevaar, maar heeft door de natuur wel een aantal overlevingsstrategieën meegekregen. Dat bleek tijdens een onderzoek bij baby’s tussen zes en twintig dagen oud. Er werd een grote zachte kubus hun richting uitgeschoven. De baby's probeerden de kubus te ontwijken door hun hoofd weg te draaien en hun handjes voor hun ogen te houden. Bij een ander onderzoek werden baby’s op een glazen plaat gelegd waarvan de ondergrond gedeeltelijk diep was. De baby's kropen niet verder dan de grens van ondiep naar diep. Het opmerken van diepte is mensen dus aangeboren. Overigens kan een baby met zijn lichaam al een herstelreactie uitvoeren als je zijn benen wegdraait. Leg je de beentjes naar rechts, dan willen hoofd en romp ook naar rechts.

Een dreumes is maar op één ding uit: zoveel mogelijk ontdekken van de wereld om hem heen. Gevaar kent hij niet. Toch leert hij gevaar wel enigszins herkennen door ervaring. Als een kind bijvoorbeeld merkt dat iets heet aanvoelt, zal hij schrikken en er een volgende keer voorzichtiger mee zijn. Voor ouders en grootouders is de leeftijd van kinderen tussen een en twee jaar heel bewerkelijk. Op deze leeftijd stoppen kinderen hun vingers in het stopcontact, trekken ze een kleedje van tafel. Ze kunnen lopen en klimmen en gaan rustig de trap op om vervolgens om te kijken, hun evenwicht te verliezen en naar beneden te kukelen. Je kunt een dreumes wel waarschuwen, maar dat helpt nauwelijks. Het enige wat je kunt doen, is hem de hele dag goed in de gaten te houden.

Een peuter is ook druk bezig met het ontdekken van de wereld om hem heen, maar bij hem staat dwars gedrag voorop. Ze doen juist die dingen die verboden zijn, omdat ze in deze periode hun eigen wil ontwikkelen. Hoe meer je verbiedt, hoe interessanter het voor je peuter wordt. Hij pakt juist de schaar als dat niet mag. Of klimt in de vensterbank als je dat net hebt verboden of rent de straat over als je net gezegd hebt dat hij op de stoep moet blijven. Een peuter heeft grote interesse in de flessen in het keukenkastje of in je medicijnen. Je kunt hem wel waarschuwen voor gevaar, maar ga er maar van uit dat hij in veel gevallen toch zal doen waar hij zin in heeft. Toch heeft waarschuwen of uitleg geven zin, want zo leert hij wat wel en niet mag. Is hij wat ouder, dan houdt hij er zich wel aan.

Ja, een kleuter weet en begrijpt al heel veel en is niet meer zo dwars. Toch blijven er omstandigheden waarin hij wel gevaar kan lopen. Ben je met een kleuter op straat en ziet hij aan de overkant zijn beste vriend, dan is de kans groot dat hij toch oversteekt. Op zo’n moment vergeet hij dat hij nooit zomaar van de stoep mag lopen. In zijn enthousiasme kan hij zich ook op een hond storten of een poes willen optillen. Voor een kleuter is gereedschap heel interessant, vooral elektrisch gereedschap. Berg het daarom veilig op.

Ja gelukkig wel. Toch blijven er gevaarlijke momenten. Dat heeft te maken met hun contact met leeftijdsgenootjes. Vooral jongens gedragen zich graag stoer. Als ze lucifers hebben, willen ze die aansteken om bijvoorbeeld te kijken hoe een krant brandt. Een bouwplaats is een aantrekkelijke, maar risicovolle speelplek. Ze willen spelen met de stenen, balken, ijzeren platen en spijkers die daar liggen. Oudere kinderen zijn vaak in competitie met elkaar. Ze willen aan hun vriendjes laten zien tot hoever ze durven te gaan. Daarbij doen ze soms dingen die nog net buiten hun vermogen liggen.

Door vaak samen met jou, papa of mama te gaan fietsen. Neem eerst eenvoudige routes en leg uit hoe hij zich in het verkeer moet gedragen.
Alleen door veel oefenen kan een kind het leren. Maar de meeste kinderen zijn pas met elf jaar toe om alleen op de fiets door het verkeer te kunnen.

Er is een aantal vaste regels die je een kind kunt leren:

Bij jonge kinderen kan het helpen om eens over de grond te kruipen en te zien welke gevaren er in huis zijn. Kijk naar lossen draden, stopcontacten of objecten die een kind over zich heen kan trekken. Een kind dat net leert lopen, houdt zich overal aan vast.
Kijk of alle schoonmaakmiddelen buiten bereik van kinderen zijn opgeborgen. Sluit het medicijnenkastje af. Stop sigaretten en vooral peukjes goed weg. Als een baby een peuk opeet, kan het dodelijk zijn. Koop deurstoppers en bevestig traphekjes waar nodig. Maar zorg ook dat ramen veilig zijn, zodat kinderen niet uit een raam kunnen vallen. Bescherm een vijver in de tuin voor jonge kinderen.

Dit komt je pas te weten als je zelf eerst op onderzoek uitgaat. Maak een wandelingetje om de camping of het vakantiehuis om te zien welke gevaren er in de buurt zijn. Let vooral op water, verkeer, bouwplaatsen en dieren. Het kan een gevaar opleveren als kinderen een weide oplopen of ergens over een hek klimmen waar bijvoorbeeld paarden lopen. Kinderen kunnen gemakkelijk verdwalen in een vreemde omgeving. Geef jonge kinderen altijd een naamplaatje mee of een armbandje met de naam er op. Geef kinderen een zwemvest als je gaat varen en altijd zwembandjes om als ze gaan zwemmen en nog niet alle diploma’s hebben.

Er bestaat een gifwijzer met alle planten en stoffen die gevaar opleveren als je er iets van binnenkrijgt. Hierop staat ook welke eerste hulp het beste is, voordat medische hulp beschikbaar is. De gifwijzer is te koop bij apotheken.