Corrigeren, straffen of juist belonen?

Maar wat is het meest effectief? Vanaf welke leeftijd heeft het zin, en werkt het voor ieder kind hetzelfde? Hieronder lees je tien antwoorden op vragen over dit onderwerp.

Je kunt een baby nog niet veel uitleggen, maar je kunt hem wel aan bepaalde dingen laten wennen. Bijvoorbeeld dat je hem niet elke keer oppakt als hij een kik geeft of dat hij even in de box moet blijven, totdat je klaar bent met je bezigheden. Als je dat consequent volhoudt, terwijl je steeds dezelfde zinnetjes tegen hem zegt, gaat hij daaraan wennen.

Je kunt het gedrag van een baby ook beïnvloeden door niet te reageren. Als een baby bijvoorbeeld zeurt, kun je dat negeren. Als zijn gezeur geen aandacht krijgt, houdt hij er na een tijdje mee op. Je kunt het gedrag van een baby ook veranderen door hem af te leiden. Pakt hij je haren dan zeg je: “Nee, dat mag niet” en je geeft hem iets anders om te pakken. De kans is groot dat hij na een tijdje niet meer aan je haren of oorbellen trekt.

Als een peuter iets doet wat je niet wilt of wat gevaarlijk is, kun je hem dat kort uitleggen. Doet hij het weer dan vertel je het nog eens. Heeft dat ook geen effect, dan zet je hem even apart, net zo lang in minuten als hij oud is. Na deze 2,3 of 4 minuten haal je het kind weer terug, maar zonder nog over de reden te praten waarom je hem apart zette. Je pakt gewoon de draad van de dag weer op. Het apart zetten is bedoeld als time-out; even geen aandacht geven en niet als straf. Praat je na de time-out weer over zijn verkeerde gedrag dan geef je het juist weer aandacht en dat is niet de bedoeling.

Het is goed om rekening te houden met de aard van een kind, maar ook met de situatie waarin een kind iets doet. Een gevoelig kind heeft meestal aan weinig woorden voldoende en kan juist van slag raken als je te veel nadruk legt op wat hij fout doet. Een druk kind is snel afgeleid en zul je vaker en misschien duidelijker moeten corrigeren. Wees iets milder als een kind heel erg moe of gespannen is. Soms helpt het in zo’n geval beter als je een kind even wat extra aandacht geeft, door hem op schoot te nemen dan hem uitvoerig te corrigeren. Hij staat er niet voor open op zo’n moment.

Als het geweten zich ontwikkelt krijgt een kind door wat wel en niet mag en kan hij ook expres iets fout doen. Dan pas heeft het zin om straf te geven. Bij jonge kinderen is het geweten nog nauwelijks ontwikkeld, waardoor hij het verschil tussen goed en fout nog nauwelijks kent. Bovendien lopen fantasie en werkelijkheid nog door elkaar, waardoor een kind ook moeite heeft met ‘waar en niet waar’. Je kunt een jong kind wel corrigeren, dat wil zeggen zijn gedrag in andere banen leiden. Je vertelt hem kort dat iets niet mag en waarom het niet mag. Als je dat vaak herhaalt, leert hij daar veel van en zal hij op een gegeven moment de dingen die je verbiedt (meestal) niet meer doen.

Vanaf vier tot vijf jaar is het geweten bij een kind al voor een deel ontwikkeld. Dan kan een straf wel eens nuttig zijn. Overigens moet de straf op zich begrijpelijk zijn, bij de leeftijd passen en snel volgen op het ongewenste gedrag van een kind anders heeft het geen effect. Als een kind ‘s ochtends stout is geweest en hij moet 's avond eerder naar bed dan is het verband tussen de daad en straf voor een kind ver te zoeken.

Je kunt een kind bijvoorbeeld straf geven door hem iets te onthouden wat hij prettig vindt. Weigert een kind op te ruimen dan blijft er geen tijd over voor tv kijken. Is een ouder kind brutaal dan kun je hem naar zijn kamer sturen of uitleggen dat je nu geen zin hebt om een spelletje met hem te doen. Zet een kind zijn fiets niet binnen dan kun je de fiets een dag opbergen. Als een kind heeft zitten kliederen, kun je hem zelf laten schoonmaken.

Er bestaan verschillende manieren om kinderen iets af te leren. Je kunt bijvoorbeeld humor gebruiken, overdrijven, afleiden, uitleg geven en beloningen geven. Zit je kleinkind alsmaar aan de afstandsbediening? Loop eens naar het raam en zeg hardop: “Wat een prachtige auto rijdt daar!” of “Wat een leuk hondje zie ik nu!” Meestal komt je kleinkind dan snel kijken en vergeet de afstandsbediening. Gedraagt een kind zich dwars of koppig, dan kun je hem ook eens optillen en zeggen: “Nu weet ik niet meer wat ik met dit kindje moet doen.!” terwijl je met hem door de kamer danst. Door een verrassende reactie stopt het koppige gedrag.

Het strafmatje is een verkeerde voorstelling van apart zetten of time-out. Als je je kleinkind apart zet op een bepaalde plek, geef je namelijk geen straf, maar onthoud je aandacht. En omdat het zogenaamde strafmatje juist bij jonge kinderen wordt gebruikt, is het woord straf dus niet van toepassing. Het apart zetten kan nodig en nuttig zijn, maar niet in de vorm van straf.

Ja, gelukkig kun je veel doen om vervelend of ongewenst gedrag te voorkomen. Als een kind bijvoorbeeld duidelijke regels krijgt, weet hij waar hij aan toe is en is de kans groter dat hij er zich aan houdt. Neem zeuren om snoep. Als je met je kleinkind afspreekt dat hij elke dag op theetijd snoep krijgt, hoeft hij niet meer de hele dag te zeuren. Gebruik je elke avond hetzelfde ‘naar bed gaan-ritueel’, dan zal een kind minder problemen maken als het zover is.

Het uitgangspunt bij belonen is dat je gewenst gedrag aanleert. Bij corrigeren dat je ongewenst gedrag afleert. Het eerste is natuurlijk veel leuker voor een kind en voor opvoeders. Gebruik het zo vaak als mogelijk is, maar er zullen altijd momenten zijn dat je als grootouder toch echt moet ingrijpen.